Restauratie Sagebien-waterrad van Wollenstoffenfabriek te Geldrop

 
Uit het door B.A.T. gevoerde onderzoek is gebleken dat het Sagebien-waterrad van de Wollenstoffenfabriek in 1874 is gebouwd door de firma Pastger uit Luik. Twee jaar later dan de Sagebien-molen van de firma Regout die in Nekum, Maastricht werd gebouwd. 

De molenark, sluiswerken e.d. van deze molen blijken - op diameters en breedte na - identiek Van deze molen zijn bovendien belangrijke documenten bewaard gebleven. Het gebruik van de gegevens van Maastricht, binnen het raamwerk van de sporen die in Geldrop werden aangetroffen, zijn volledig sluitend. De vondst in België van een 30 jaar jonger waterrad van dezelfde fabrikant, dat dezelfde kenmerken had als de beide bovenstaande exemplaren, onderstreept deze conclusie.

Het Sagebien-waterrad kende een moderne variant; het Duitse Züplinger waterrad. Deze raderen verschilden echter in ontwerp en rekenregels, waardoor met name de rekenregels niet mogen worden toegepast op Sagebien-waterraden. Een bewaard gebleven Züplinger-waterrad treft men aan bij de Leeuwbrouwerij in het Limburgse Valkenburg.



Door de enorme afmetingen van waterrad en tandwielen waren de Sagebien-waterraden échte industrie-watermolens. Deze Rolls-Royce onder de watermolens hadden een hoger rendement, maar waren door hun hoge aanschafprijs enkel weggelegd voor gefortuneerde industriëlen of overheden. Op drie plaatsen in Nederland zijn Sagebien-waterraderen geplaatst: in Roermond, Geldrop en Maastricht. Het exemplaar uit Roermond is verdwenen, dat van Maastricht is technisch niet meer te herstellen. In Geldrop daarentegen bestaat thans de mogelijkheid om dankzij de replica de toepassing van waterkracht voor industriële aandrijvingen uit de vorige eeuw weer zichtbaar te maken en toe te passen.

Realisatie van een replica van het waterrad van de Wollenstoffenfabriek zal ter plaatse een ontwikkeling laten zien die aansluit bij de start van de Industriële Revolutie in Nederland (waarbij de firma Regout vaak als start wordt genoemd). Het is niet onwaarschijnlijk dat persoonlijke contacten tussen de firma Regout en entrepeneur Van den Heuvel uit Geldrop tot de bouw van het speciale Geldropse model hebben geleid. We zijn ons er echter van bewust dat deze laatste stelling wellicht meer thuishoort binnen de sociaal-cultuurhistorische ontwikkeling van de gemeente Geldrop.